تأويلات كاشانى : جهت اختصاص حمد بذات الهى آن است كه به قدرت او است آغاز آفرينش آسمانهاى عوالم روحانى ، و زمين عالم جسمانى ، و ايجاد تاريكىها و ظلمات پرده ى پندار در اين عالم جسمانى زمينى ، و نمودار كردن نور ادراك و علم از عالم ارواح آسمانى . روح البيان : انتخاب آسمان و زمين از ديگر آفريده ها براى آن است كه مردم آن دو را بزرگترين آفريده در جلو چشم مىبينند ، و از آن دو استفاده مىكنند و پند و عبرت مىگيرند ، و روايت شده است كه اين آيه براى تكذيب مجوسيها نازل شد كه معتقد بودند : خدا نور آفريده و شيطان و ظلمت ، و در تفسير تيسير نوشته است اين ردّ بر ثنويّه است و آنها كه معتقد به دو اصل نور و ظلمت بوده‌اند و نور را از يزدان و ظلمت را از اهريمن مىدانسته‌اند . مواهب عليه يا تفسير حسينى : بعضى معنى كرده‌اند : جهل و علم آفريد و يا فرمانبرى و نافرمانى يا بهشت و دوزخ ، و هدايت و گمراهى هم گفته‌اند ، و از اين جهت : ظلمات لفظ جمع گفته شده است كه ضلالت متعدد است ، و نور مفرد آورده شده است چون هدايت يكى است . و در بحر الحقايق آورده كه بيافريد آسمان دل و زمين نفس را و پيدا كرد ظلمات نفوس را از صفات بهيمى حيوانى ، و اخلاق سبعى شيطانى ، و ظاهر ساخت نور قلوب را از اوصاف ملكى روحانى و اخلاق ملكى ربانى تا اينجا منقول از تفسير حسينى است . « بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ » 1 مجمع : يعنى كافران ديگرى را با خدا مساوى مىدانند و برابر مىگذارند ، و از مجاهد و حسن بصرى نقل شده است يعنى : ديگرى را با خداى خود شريك در عبادت و پرستش قرار مىدهند « 1 » .

--> ( 1 ) ظاهرا صدر آيهء 26 را « هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِينٍ » بترجمه اش اكتفا كرده و بيان آن چنين است كه او آن خداونديست كه شما را از گل بيافريد ، چون بدن ما پرورده نبات و حيوانست و اينها پروردهء از گل ، و هر چه در زمين است از اجزاى زمين آفريده شده و طين براى آن گفت كه با آب آميخته است و لازم هر زنده آميختگى با آب است ( مصحّح )